Bezpieczeństwo farmakoterapii w okresie ciąży i karmienia

Grupy ryzyka wystąpienia działań niepożądanych indukowanych przez leki

• dzieci

• kobiety ciężarne

• kobiety karmiące

• osoby w podeszłym wieku

Zmiany w farmakokinetyce leków w okresie ciąży

Klasyfikacja leków wg FDA (ze względu na ryzyko szkodliwego działania na płód)

A - badania kontrolowane przeprowadzone u kobiet w ciąży nie wykazały szkodliwego działania leków na płód,

B - badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, lecz nie potwierdzono tego u kobiet ciężarnych,

C- badania na zwierzętach wykazały działania niepożądane na płód lecz brak jest badań kontrolowanych u kobiet ciężarnych (leki te można stosować gdy korzyść wynikająca ze stosowania ich u matki przewyższa ryzyko niepożądanego działania u płodu)

D - istnieje udokumentowane ryzyko szkodliwego działania leków na płód (leki te można stosować u kobiet ciężarnych w stanach zagrażających życiu matki)

X - udokumentowane działanie szkodliwe na płód u ludzi i ryzyko stosowania u kobiety ciężarnej przewyższa wszelkie możliwe korzyści: bezwzględnie przeciwwskazane u kobiety ciężarnej

^{(Chambers DC, Andrews EB, Drug Safety Pregnancy, Willey & Sons, 2007)}

Leki stosowane w przeziębieniu a ciąża

Leki zmniejszające kwaśność soku żołądkowego a ciąża

Leki stosowane w zaparciach a ciąża

Leki o zdecydowanej szkodliwości dla płodu i ich odpowiedniki pozbawione istotnego działania szkodliwego lub dopuszczalne tylko w przypadkach uzasadnionej konieczności

Leki przeciwhistaminowe stosowane u kobiet w ciąży

Muszę przyjmować leki czy powinnam przerwać karmienie piersią?

9 na każde 10 karmiących matek już w pierwszym tygodniu połogu poddawanych
jest jakiejś formie farmakoterapii.

^{Anderson, Clin Pharm 1991,10, 594}

Co należy uwzględnić przy wyborze leku u pacjentki w okresie karmienia

• przechodzenie leku do mleka

• metabolizm leku u matki

• metabolizm leku u karmionego niemowlęcia

Przechodzenie leku do mleka matki

LEK
↓
POKONANIE BARIERY ŚRÓDBŁONKA NACZYNIOWEGO
↓
WNIKNIĘCIE DO KOMÓREK PĘCHERZYKOWYCH SUTKA
↓
PRZEJŚCIE DO ŚWIATŁA PĘCHERZYKA

FARMAKOKINETYKA POWSZECHNIE STOSOWANYCH LEKÓW

FARMAKOTERAPIA BÓLU A KARMIENIE PIERSIĄ

• Metamizol – przeciwskazany

• Ibuprofen – tak, gdyż tylko 1-2% leku podanego matce przechodzi do mleka

• Paracetamol – preferowany

• Opioidowe leki przeciwbólowe z wyjątkiem petydyny – stosowanie krótkotrwałe (1-2 dni) jest bezpieczne

• Wybierz najmniejszą skuteczną dawkę najbezpieczniejszego leku a następnie obserwuj dziecko pod kątem wystąpienia objawów niepożądanych.

• Wybierz najbezpieczniejszy lek opierając się na jego farmakokinetyce.
  Preferuj leki charakteryzujące się dużą masą cząsteczkową, krótkim okresem półtrwania, niską biodostępnością po podaniu doustnym, wysokim wiązaniem z białkami (>90%), niskim stosunkiem stężeń w mleku do osocza (<1).

• Zapamiętaj ogólną zasadę: w przypadku większości leków dziecko dostaje z pokarmem mniej niż 1% całkowitej dawki przyjętej przez matkę.

• Nawet krótkotrwałe, kilkudniowe przerwy mogą stać się przyczyną zakończenia laktacji.

• Bierz pod uwagę wiek i aktualny etap rozwoju dziecka. Metabolizm, w tym także u wcześniaków, z typowym dla nich upośledzeniem wydzielania, jest zupełnie inny niż u 8-miesięcznego niemowlęcia przyjmującego stałe pokarmy.

• Jeśli dane dotyczące stosowania leku w okresie laktacji są ograniczone, rozważ zmianę preparatu na taki, którego działanie w tej grupie pacjentek zostało sprawdzone i uznane za korzystne.

• Instruuj karmiące matki, aby przyjmowały leki bezpośrednio po zakończeniu karmienia lub też przed czasem przewidywanej drzemki dziecka, aby zapewnić jak najdłuższy czas między przyjęciem leku a kolejnym karmieniem

Źródło:
Wybrane fragmenty z  konferencji prasowej z dnia 2009-06-08 "Bezpieczeństwo stosowania leków w okresie ciąży i karmienia"
http://www.urpl.gov.pl/lek_bezpieczny/2009_06_lek_bezpieczny.asp