Komitet terapeutyczny, a receptariusz szpitalny

W poprzednim numerze „Farmakoekonomiki szpitalnej” przedstawione zostały zagadnienia dotyczące definicji receptariusza szpitalnego oraz jego percepcji. Była także mowa o tym, z jakimi głównymi mitami na temat receptariuszy mamy ciągle do czynienia i jak trudno jest zwalczać te mity. W niniejszym artykule skupimy się na roli komitetu terapeutycznego w tworzeniu receptariusza szpitalnego ze szczególnym uwzględnieniem zadań jakie spoczywają w tym zakresie na farmaceucie.

„W większości szpitali w Polsce działają komitety terapeutyczne składające się m.in.z farmakologów i farmaceutów klinicznych, których zadaniem jest opracowanie receptariusza szpitalnego zawierającego listę leków stosowanych w danym szpitalu i na danym oddziale, w oparciu o wykaz produktów leczniczych stosowanych w lecznictwie zamkniętym. Wykaz en powinien być aktualizowany co najmniej raz w roku uwzględniając postęp w farmakoterapii w tym efektywność leczenia (w porównaniu do dawki dziennej)”

fragment dokumentu MZ „ Polityka lekowa państwa 2004 – 2008” ,punkt 5 (1)

1. Rola komitetu terapeutycznego w tworzeniu receptariusza szpitalnego

Ogólnie rzecz biorąc rolą komitetu terapeutycznego w szpitalu jest poprawienie dostępności i właściwego stosowania leków oraz wyrobów medycznych niezbędnych do zapewnienia odpowiedniej jakości opieki zdrowotnej.

Komitet terapeutyczny wykonuje następujące zadania:

wybór leków do receptariusza,
zbieranie i rozsyłanie informacji o produktach leczniczych,
definiowanie procedur obowiązujących w szpitalu (tj. zakupy, zarządzanie lekiem, przepisywanie leków itp.), oraz
nakreślanie priorytetów wydatków przeznaczonych na leki i wyroby medyczne.

W niniejszym artykule zajmiemy się jedynie omówieniem punktów a i b. Pozostałe zostaną opisane w następnym numerze „Farmakoekonomiki szpitalnej”.

a) Wybór leków do receptariusza

Wybór leków oraz wyrobów medycznych do receptariusza szpitalnego powinien opierać się na danych farmakologicznych, terapeutycznych, klinicznych i ekonomicznych. Stosowanie niektórych leków może być ograniczone i odnosić się tylko do wybranych oddziałów specjalistycznych lub też być zarezerwowane do leczenia w tzw. drugim rzucie. Co do leków spoza receptariusza, to mogą być one stosowane jedynie po uprzednim wyrażeniu zgody przez komitet terapeutyczny.

Przed każdym zebraniem komitetu terapeutycznego farmaceuta powinien przygotować dokumentację medyczno-techniczną dla każdego omawianego leku. Informacje mające wpływ na wybór danej cząsteczki leczniczej, w stosunku do innej z tej samej grupy, powinny w szczególności zawierać : opis działań niepożądanych, informacje o biorównoważności i danych farmakokinetycznych, oraz o informacje o postaci leku, dostępnych dawkach, opakowaniach i koszcie terapii.

W receptariuszu leki powinny być umieszczone pod nazwami międzynarodowymi. Ma to na celu promowanie wśród lekarzy leków generycznych, a farmaceuta powinien być osobą, która gwarantuje, że dostępne leki w receptariuszu, w tym leki generyczne są odpowiedniej jakości i są biorównoważne w stosunku do leków oryginalnych. Komitet terapeutyczny powinien mieć także opracowaną listę leków tzw. „zastępczych” w przypadku gdy np. dany lek jest niedostępny, a trzeba natychmiast zastąpić go innym.

Modyfikacja receptariusza może odbywać się raz lub dwa razy w roku. Do tych kluczowych posiedzeń komitetu terapeutycznego farmaceuta powinien być przygotowany szczególnie w zakresie kilku tematów: nowych leków i technologii, które pojawiły się na rynku i mogą interesować lekarzy danego szpitala, pytań za strony oddziałów dotyczących specyficznych potrzeb, obserwacji związanych z występowaniem działań niepożądanych, oraz zagadnień dotyczących jakości leków i wyrobów medycznych (np. wady jakościowe, wstrzymanie i wycofanie w obrocie, odpowiednie oznakowanie itp.) (2)

b) Zbieranie i rozsyłanie informacji

Zbieranie informacji niezbędnych do dokonania oceny i wyboru leku do receptariusza szpitalnego jest zazwyczaj powierzone aptece szpitalnej, która powinna dysponować odpowiednimi, aktualnymi i uznanymi źródłami informacji o leku, zarówno w formie drukowanej jak i elektronicznej. Poza dostępną literaturą fachową w języku polskim, farmaceuta powinien także konsultować literaturę obcojęzyczną oraz bazy danych międzynarodowe.
Komitet terapeutyczny jest bowiem także miejscem gdzie powinna być dostępna właściwa informacja o leku, mogą być przeprowadzane szkolenia oraz wydawany biuletyn w celu lepszego zrozumienia polityki lekowej szpitala i wytycznych dotyczących stosowania leków. (2)

c) Przepisywanie leków spoza receptariusza

Nierzadko zdarza się, że przedstawiciele firm farmaceutycznych wywierają presję z tytułu wprowadzania nowych leków wprowadzonych do obrotu przez firmę, w której pracują. Często dotyczy to leków innowacyjnych, pojawiających się na rynku po raz pierwszy. Zazwyczaj leki te są bardzo drogie w stosunku do istniejących terapii. Przedstawiciele medyczni odwiedzający lekarzy są często jedynym i najważniejszym źródłem informacji o takich lekach. Informacja przekazywana w ten sposób ma zazwyczaj charakter promocyjny i nie przedstawia danego leku w sposób obiektywny. Dlatego też komitet terapeutyczny powinien kontrolować dostęp przedstawicieli medycznych do lekarzy i czuwać nad tym, aby ze swojej strony rozsyłać niezależne informacje o nowych lekach. Przy opracowywaniu wytycznych dotyczących sposobów promocji leków komitet terapeutyczny może oprzeć się na przewodniku WHO „Kryteria etyczne mające zastosowanie przy promocji leków”. Dokument ten mówi m.in. o tym, że „każda informacja o charakterze promocyjnym powinna być wiarygodna, dokładna, prawdziwa, edukacyjna, wyważona, aktualna, w dobrym guście i uzasadniona” (3)

2. Podsumowanie

Komitet terapeutyczny odgrywa w szpitalu zasadniczą rolę jeżeli chodzi o tworzenie i wybór leków do receptariusza. Harmonijne funkcjonowanie komitetu opiera się na współpracy lekarzy i farmaceutów oraz na wspieraniu tego narzędzia przez dyrekcję szpitala. Jednakże z punktu widzenia wpływów i decyzji jakim podlega stosowanie leków w szpitalu, właściwe i skuteczne funkcjonowanie komitetu terapeutycznego w praktyce nie jest łatwe. Zagadnienia dotyczące organizacji, barier w działalności oraz warunków sprawnego funkcjonowania komitetu terapeutycznego zostaną omówione w następnym numerze „Farmakoekonomiki szpitalnej”

mgr farm. Ewa Zygadło
Centrum Informacji o Leku
http://leki-informacje.pl