Interakcje leków – podsumowanie cyklu artykułów opublikowanych na łamach Farmakoekonomiki szpitalnej

1. Wstęp

Na początku, w podsumowaniu cyklu interakcji, chcielibyśmy w bardzo dużym skrócie przypomnieć ogólne mechanizmy i rodzaje interakcji . W poprzednich wydaniach „Farmakoekonomiki szpitalnej” interakcje dzieliliśmy głównie na dwa typy tzn.: farmakokinetyczne (częściej występujące) i farmakodynamiczne. Szczegółowy podział przedstawiony został w Tabeli 1.

Poza powyższym podziałem, interakcje leków możemy podzielić na innego rodzaju grupy.

Interakcje lek-lek – do tej grupy zaliczamy leki RX i OTC

Przykłady:
Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, takie jak amitryptylina i nortryptylina, mogą wchodzić w interakcje z lekami obniżającymi ciśnienie krwi np. klonidyną. Stosując antybiotyk cyproflaksacynę z środkami neutralizującymi kwas solny może dojść do zmniejszenia skuteczności działania antybiotyku. Niektóre antybiotyki np. ryfampicyna mogą zmniejszać skuteczność tabletek antykoncepcyjnych. Syldenafil (Viagra), nie powinien być łączony z nitratami stosowanymi w schorzeniach serca ze względu na potencjalne niebezpieczne obniżenie ciśnienia krwi.

Interakcje lek – suplement diety – do tej grupy zaliczamy zioła, witaminy i suplementy

Przykłady:
Niektóre preparaty ziołowe mogą wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przez enzymy układu cytochromu P450. Dziurawiec lekarski, popularny lek na poprawę nastroju, może wpływać na metabolizm irotekanu stosowanego w chemoterapii p/nowotworowej.
Witamina K (zawarta w jedzeniu lub suplementach) bierze udział w syntezie czynników krzepnięcia krwi, które mogą redukować skuteczność leków rozrzedzających krew takich jak warfaryna.

Interakcje lek – żywność/napoje.

Przykłady:
Przyjmując antybiotyki chinolonowe np. cyprofloksacynę z jedzeniem i napojami takimi jak kola, kawa, czekolada, może dojść do wystąpienia nadpobudliwości i nerwowości. Do potencjalnie bardzo groźnego zwiększenia ciśnienia krwi może dojść przy przyjmowaniu inhibitorów monoaminooksydazy i jedzeniu produktów żywnościowych bogatych w tyramine np. serów, sosu sojowego. Sok z grejpfruta nie powinien być łączony z lekami obniżającymi ciśnienie krwi lub cyklosporyną stosowaną w zapobieganiu odrzucania przeszczepów. Alkohol nie powinien być stosowany z lekami uśmierzającymi ból takimi jak paracetamol lub ibuprofen z powodu zwiększonego ryzyka uszkodzenia wątroby lub krwawień z żołądka.

2. Wybrane interakcje najbardziej istotne z punktu widzenia klinicznego

W 2004 roku łamach Journal of the American Pharmacists Association został opublikowany artykuł, w którym przedstawiono rezultaty badania sponsorowanego przez CDC (Centers for Disease Control and Prevention) mającego na celu wyłonienie najbardziej klinicznie istotnych interakcji występujących w lecznictwie otwartym, wyniki przedstawiamy poniżej.

3. Podsumowanie

Mnogość różnorodnych interakcji sprawia, że nie jesteśmy w stanie ich wszystkich zapamiętać, Dlatego też na zakończenie podajemy kilka ogólnych wskazówek, które mogą ułatwić rozpoznanie interakcji i przewidzieć jej wyniku. W podsumowaniu podajemy także na końcu polecane przez Centrum Informacji o Leku źródła literaturowe i internetowe.

Wskazówki ogólne dotyczące interakcji leków

• Należy z ostrożnością podchodzić do leków o wąskim indeksem terapeutycznym lub sytuacji, w których konieczne jest utrzymanie stężenia leku w osoczu na odpowiednim poziomie lub powyżej określonego stężenia np. leki przeciwkrzepliwe, przeciwcukrzycowe, przeciwpadaczkowe, przeciwnadciśnieniowe, przeciwzakaźne, cytostatyki, glikozydy naparstnicy, immunosupresanty.
• Należy pamiętać o lekach, które są kluczowymi induktorami i inhibitorami patrz - tabela 3.
• Przy rozpatrywaniu interakcji należy wziąć pod uwagę podstawową farmakologię leków aby nie przeoczyć oczywistych problemów (np. addycyjnej interakcji wywołującej depresje OUN). Należy też zastanowić się nad wynikiem interakcji leków, które działają na ten sam receptor. Trzeba przy tym pamiętać, że wiele leków działa na więcej niż jeden receptor.
• Należy pamiętać o mniejszej wydajności czynności wątroby i nerek u osób starszych i dzieci, co może wpływać na zwiększenie biodostępności leków.

Polecane źródła na temat interakcji:

1. Aktualne charakterystyki produktów leczniczych
2. Farmakologia kliniczna pod red. K.Orzechowskiej-Juzwenko 2006
3. Interakcje leków w praktyce klinicznej – E.Kostka-Trąbka, J.Woroń 2006
4. Interakcje leków z żywnością i alkoholem – M.Jarosz, J.Dzieniszewski 2004
5. Stockley’s Drug Interactions
6. Stale aktualizowana tabela substratów, induktorów i inhibitorów układu cytochromu CYP450 http://medicine.iupui.edu/clinpharm/ddis/
7. Polska wyszukiwarka interakcji leków http://bil.aptek.pl/servlet/interakcje/int_start

Mgr farm. Paweł Kozaczuk
Mgr farm. Ewa Zygadło
Centrum Informacji o Leku http://leki-informacje.pl

Źródła:
1. Stockley’s Drug Interactions Pharmaceutical Press 2007
2. Identification of Serious Drug-Drug Interactions: Results of the Partnership to Prevent Drug-Drug Interactions.
Daniel C. Malone; Jacob Abarca; Philip D. Hansten; Amy J. Grizzle; Edward P. Armstrong; Robin C. Van Bergen; Babette S. Duncan-Edgar; Steven L. Solomon; Richard B. Lipton
Journal of the American Pharmacists Association 2004;44(2)
3. Meadows, M. Preventing serious drug interactions,  FDA Consumer magazine, July-August 2004
4. Flockhart DA. Drug Interactions: Cytochrome P450 Drug Interaction Table. Indiana University School of Medicine (2007). Accessed 5.02.2010.