Nowa polityka prywatnosci i plików Cookies - przeczytaj

Szukaj:
Alfabetyczna lista leków: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z A-Z
   Zapisz się na bezpłatny biuletyn!
   e-mail:
 
   Specjalista Pacjent
Strona główna > Publikacje > Pacjent > Artykuły - choroby i leki > Zaparcia – przyczyny powstawan...
Zaparcia – przyczyny powstawania i leczenie.
| Wyślij znajomemu | Wydrukuj tę stronę
Powiadom znajomego o tej stronie
E-mail nadawcy:
E-mail odbiorcy:
Możesz podać kilka adresów, rozdzielając je przecinkami.
Treść wiadomości:
ukryj
ukryj

... proszę czekać ...

Zaparcia – przyczyny powstawania i leczenie

O zaparciu mówimy wtedy gdy do wypróżnienia dochodzi rzadziej niż trzy razy w tygodniu. W czasie zaparcia stolce są zazwyczaj twarde, suche, małej wielkości i trudne do wydalenia. Niektóre osoby cierpiące na zaparcia, podczas wypróżniania odczuwają ból, a także często napięcie, wzdęcia i uczucie pełnego brzucha. Niektóre osoby uważają, że cierpią na zaparcie ponieważ nie wypróżniają się codziennie, mimo że w wielu przypadkach oddawanie stolca trzy razy dziennie lub trzy razy na tydzień jest zjawiskiem prawidłowym.

Zaparcie jest objawem, a nie chorobą. Prawie każdy w jakimś momencie swojego życia doświadcza zaparcia. Zazwyczaj typową przyczyną zaparć jest dieta uboga w błonnik. Większość trudności w oddawaniu stolca jest tymczasowa i nie jest to sprawa poważna. Zrozumienie przyczyn zaparć, zapobieganie im i leczenie może w większości przypadków pomóc w złagodzeniu dolegliwości.

Kto cierpi na zaparcia?

Zaparcie jest jednym z najbardziej powszechnych problemów żołądkowo - jelitowych. Osobami najczęściej zgłaszającymi się do lekarza z tym problemem są kobiety oraz osoby starsze (w wieku 65 i powyżej). Także kobiety ciężarne mogą cierpieć na zaparcia. Jest to również powszechny problem po urodzeniu dziecka lub po operacji. Najczęściej stosowaną metodą w leczeniu zaparć jest przyjmowanie leków przeczyszczających dostępnych bez recepty (tzw. leków OTC).

Co jest przyczyną zaparć?

Aby dokładnie zrozumieć czym jest zaparcie należy poznać mechanizm działania okrężnicy i jelita grubego. Podczas przesuwania się pokarmu przez jelito grube, okrężnica absorbuje wodę z jedzenia, a z niestrawionych resztek pokarmu tworzy się stolec. Skurcze okrężnicy popychają następnie stolec w kierunku odbytnicy. Zanim stolec dotrze do odbytu jest już w formie stałej, ponieważ większość wody została wcześniej zaadsorbowana.
Zatwardzenie pojawia się wtedy, kiedy jelito grube adsorbuje zbyt dużo wody albo jeśli skurcze mięśni okrężnicy są wolniejsze czy też niezbyt częste. Wówczas stolec przesuwa się przez okrężnicę zbyt wolno, a to powoduje, że staje się on twardy i suchy.

Najczęstszymi powodami zaparć są:

  • niewystarczająca ilość błonnika w diecie,
  • brak aktywności fizycznej (szczególnie u osób starszych),
  • leki,
  • mleko,
  • zespół jelita nadwrażliwego,
  • zmiany w życiu lub jego trybie, takie jak ciąża, starzenie się, podróże,
  • nadużywanie środków przeczyszczających,
  • ignorowanie potrzeby wypróżnienia,
  • odwodnienie,
  • niektóre choroby takie jak np. udar (najbardziej powszechny),
  • problemy związane z jelitem grubym lub odbytnicą,
  • problemy związane z funkcjonowaniem jelit ( przewlekłe idiopatyczne zaparcia).

Niewystarczająca ilość błonnika w diecie

Osoby, które stosują dietę bogatą w błonnik są mniej narażone na ryzyko powstania zaparcia. Najbardziej powszechną przyczyną zaparć jest dieta uboga w błonnik lub spożywanie pokarmu bogatego w tłuszcze np. serów, jajek i mięsa.

Błonnik, zarówno rozpuszczalny jak i nierozpuszczalny, jest zawarty w owocach, warzywach ziarnach i jest produktem, którego organizm nie może strawić. Rozpuszczalny błonnik rozpuszcza się łatwo w wodzie i przyjmuje w jelitach postać miękkiej, podobnej do żelu struktury. Nierozpuszczalny błonnik przechodzi przez jelita prawie niezmieniony. Żelowa i miękka struktura błonnika pomaga zapobiegać powstawaniu twardych i suchych stolców, które z trudem przemieszczają się przez jelito.

American Dietetic Association zaleca przyjmowanie codziennie od 20 do 35 g błonnika. Zarówno dzieci jak i dorośli jedzą często zbyt dużo rafinowanego i przetworzonego jedzenia, z którego naturalny błonnik został usunięty. Nisko błonnikowa dieta jest także często stosowana przez osoby starsze, które przy wyborze składników pokarmowych kierują się możliwością szybkiego i łatwego przyrządzenia potraw oraz powszechną dostępnością określonych produktów. Jest to często jedzenie typu fast food lub żywność przetworzona przemysłowo o małej zawartości błonnika. Także trudności w przeżuwaniu lub przełykaniu mogą być przyczyną tego, że osoby starsze wybierają „miękkie jedzenie” czyli takie, które jest przetworzone i ubogie w błonnik.

Niewystarczająca ilość płynów

Badania wykazały, że zwiększenie podaży płynów niekoniecznie pomaga złagodzić zaparcie, chociaż wielu osobom cierpiącym na zaparcie pomaga przyjmowanie płynów tj. woda lub soki oraz unikanie odwodnienia. W ten sposób do okrężnicy dostaje się więcej płynu, co powoduje zwiększenie masy stolca i sprawia, że przechodzi on łagodniej i łatwiej przez jelita. Osoby, które cierpią na zatwardzenie powinny pić płyny codziennie. Jednakże nie wszystkie płyny. Picie napoi zawierających kofeinę tj. kawa czy napoje typu cola pogarszają tylko istniejące problemy z zatwardzeniem, ponieważ mają działanie odwadniające. Alkohol jest kolejnym napojem, który powoduje odwodnienie. Ważne jest więc picie płynów, które nawadniają organizm, szczególnie wtedy gdy w ciągu dnia wypijamy także napoje zawierające kofeinę lub alkohol.

Brak aktywności fizycznej

Brak aktywności fizycznej może także doprowadzić do zaparć, chociaż dokładnie nie wiadomo dlaczego. Jest jednak faktem to, że zaparcie często pojawia się np. po wypadku lub w czasie choroby, gdy musimy pozostawać w łóżku i nie możemy ćwiczyć. Brak aktywności fizycznej jest jedną z pospolitych przyczyn powstawania zaparć u osób starszych.

Leki

Niektóre stosowane leki mogą powodować zaparcia. Są to np:

  • leki przeciwbólowe,
  • leki zobojętniające kwas solny, zawierające w swoim składzie glin i wapno,
  • leki na nadciśnienie (blokery kanału wapniowego),
  • leki stosowane w chorobie Parkinsona,
  • leki przeciwskurczowe,
  • leki przeciwdepresyjne,
  • suplementy żelaza,
  • leki moczopędne,
  • leki przeciwdrgawkowe.

Zmiany w życiu lub jego trybie

Podczas ciąży kobiety mogą cierpieć na zaparcia z powodu zmian hormonalnych lub z powodu nacisku macicy na jelita. Starzenie się może także mieć wpływ na regularność wypróżnień, ponieważ w wyniku wolniejszego metabolizmu zmniejsza się aktywność jelit i napięcie mięśni. Poza tym często wiele osób cierpi na zaparcia podczas podróży, wówczas gdy normalna dieta i codzienny rozkład zajęć zostają zaburzone.

Nadużywanie środków przeczyszczających

Powszechne przekonanie dotyczące tego, że wszystkie osoby, niezależnie od wieku i trybu życia, muszą się codziennie wypróżniać, prowadzi do samoleczenia za pomocą leków przeczyszczających. I chociaż można poczuć ulgę po zastosowaniu środka przeczyszczającego, zazwyczaj z czasem dochodzi do zwiększania dawki leku. Przy dłuższym stosowaniu tych leków organizm zwiększa zapotrzebowanie na środek przeczyszczający aby w konsekwencji doprowadzić do wypróżnienia. W wyniku opisanego wyżej działania, leki przeczyszczające mogą stać się środkami uzależniającymi.

Ignorowanie potrzeby wypróżnienia

Osoby, które ignorują potrzebę wypróżnienia mogą w końcu doprowadzić do zatrzymania odruchu oddawania stolca, co w konsekwencji prowadzi do zatwardzenia. Niektóre osoby opóźniają wypróżnienie się ponieważ np. nie chcą korzystać z toalety poza domem. Inne powstrzymują się z wypróżnianiem z powodu napięcia emocjonalnego lub z powodu braku czasu w danym momencie. Dzieci mogą odkładać wypróżnienie się z powodu stresu związanego z nauką korzystania z toalety lub z powodu niechęci do przerywania zabawy.

Niektóre choroby

Choroby, które powodują zaparcia to choroby związane z zaburzeniami neurologicznymi, metabolicznymi, hormonalnymi oraz choroby układowe dotykające różne narządy. Zaburzenia te mogą zwalniać przesuwanie się stolca przez okrężnicę lub odbyt.

Schorzenia, które powodują zaparcia:

Zaburzenia neurologiczne

  • stwardnienie rozsiane,
  • choroba Parkinsona,
  • przeszkoda rzekoma w jelitach,
  • udar,
  • uraz rdzenia kręgowego.

Choroby metaboliczne i endokrynne

  • cukrzyca,
  • mocznica,
  • hiperkalcemia,
  • słaba kontrola glikemii,
  • niedoczynność tarczycy.

Choroby układowe

  • amyloidoza,
  • toczeń,
  • sklerodermia.

Problemy związane z jelitem grubym lub odbytnicą

Niedrożność jelit, tkanka bliznowata, uchyłkowatość, nowotwór, zwężenie okołoodbytnicze, choroba Hirschsprunga, mogą prowadzić do ucisku lub zwężenia jelit oraz odbytu i powodować zaparcie.

Problemy związane z funkcjonowaniem jelit (przewlekłe idiopatyczne zaparcia)

Wyróżniamy dwa typy zaparć: zaparcie idiopatyczne i zaparcie czynnościowe. Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) z przeważającymi objawami zaparcia jest klasyfikowany oddzielnie.

Zaparcie idiopatyczne jest to zaparcie o nieznanej przyczynie, nie odpowiadające na standardowe leczenie.

W zaparciu czynnościowym jelito jest zdrowe ale nie funkcjonuje prawidłowo. Zaparcie czynnościowe jest często wynikiem nieprawidłowych nawyków żywieniowych i niewłaściwego trybu życia. Występuje zarówno u dzieci jak i u dorosłych, ale najczęściej dotyka kobiety. Wyróżniamy trzy rodzaje zaparcia czynnościowego: bezwład jelita grubego, przedłużony czas pasażu jelitowego, zaburzenie czynności mięśni przepony miednicznej.

Bezwład jelita grubego i przedłużony czas pasażu jelitowego są wywołane przez zmniejszenie aktywności mięśni jelit. Objawy te mogą dotyczyć całej okrężnicy albo mogą być ograniczone do dolnej części jelita grubego lub esicy.

Zaburzenie czynności mięśni przepony miednicznej jest spowodowane słabością mięśni miednicy otaczających odbytnicę i odbyt. Ponieważ jednak ta grupa mięśni może być do pewnego stopnia kontrolowana to w leczeniu stosuje się z powodzeniem ćwiczenia biofeedbacku prowadzące do zmiany funkcjonowania mięśni w taki sposób aby pracowały one normalnie i miały poprawioną zdolność wypróżniania.

Zaparcie czynnościowe, które ma swoje korzenie w problemach związanych z budową odbytu i odbytnicy jest znane jako zaburzenie czynności odbytniczo-odbytowych lub anismus. Anomalie te powodują niemożność rozluźnienia odbytnicy i mięśni odbytu, co uniemożliwia oddanie stolca.
Osoby cierpiące na zespół jelita nadwrażliwego (IBS) często odczuwają ból i wzdęcia towarzyszące zaparciu.

Jak się leczy zaparcia?

Chociaż leczenie zależy od przyczyny, wagi i czasu trwania zaparcia, to w większości przypadków zmiana diety i trybu życia pomaga złagodzić objawy i zapobiegać nawrotom zaparć.

Dieta

Dieta z wystarczającą ilości błonnika (20 do 35 gramów dziennie) pomaga organizmowi w formowaniu miękkich stolców o dużej masie. Lekarz lub dietetyk może pomóc w zaplanowaniu odpowiedniej diety. Wysoko błonnikowe jedzenie powinno składać się z takich produktów jak: fasola, pełne ziarna i otręby zbożowe, świeże owoce i warzywa tj. szparagi, brukselka, kapusta, marchew. Ważne jest także ograniczenie spożywania, u osób podatnych na zaparcia, produktów zawierających małą ilość błonnika lub nie zawierających go wcale tj. lody, sery, mięso, przetworzona żywność.

Zmiana stylu życia

Do innych zmian, które mogą pomóc w leczeniu i w zapobieganiu zaparciom zalicza się picie wystarczającej ilości wody oraz innych płynów tj. soki owocowe i warzywne oraz lekkie zupy. Należy pamiętać o tym aby nie doprowadzić organizmu do odwodnienia, wykonywać codziennie ćwiczenia fizyczne, zarezerwować odpowiednią ilość czasu na wypróżnienie oraz nie ignorować potrzeby wypróżnienia.

Leki przeczyszczające

Większość osób cierpiących na łagodne zaparcia nie potrzebuje środków przeczyszczających, chociaż niektórym osobom cierpiącym na zaparcie, u których zmiana stylu życia i diety nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, lekarz może zalecić przyjmowanie przez określony czas leków przeczyszczających lub też zastosowanie lewatywy. Leczenie takie może pomóc w funkcjonowaniu przewlekle spowolnionego jelita. U dzieci, krótkoterminowe leczenie środkami przeczyszczającymi, może być także pomocne w zmianie funkcjonowania czynności jelita oraz zapobieganiu zaparciom.

Lekarz powinien określić kiedy pacjent potrzebuje leku przeczyszczającego, i który z obecnych na rynku preparatów jest dla niego najlepszy .Leki przeczyszczające przyjmowane doustnie są dostępne w postaci płynów, tabletek, granulatów i proszków. Mają różne mechanizmy działania. Poniżej przedstawiamy podział leków przeczyszczających według klasyfikacji ATC (anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej).

Leki te dzieli się na: Przykłady
Leki poślizgowe (A 06 AA) pokrywające powierzchnię kału i błony śluzowej cienką i śliską warstwą, co ułatwia defekację.
  • dokusat sodu (np. Laxol, Laxopol)
  • parafina ciekła
Leki drażniące (A 06 AB) wykazujące działanie bezpośrednio na mięśnie jelit oraz nasilające perystaltykę wskutek pobudzenia zwojów układu przywspółczulnego.
  • bisacodyl (np. Bisacodyl)
  • sennozydy A i B (np. Xenna Extra, X-Prep, Regulax)
  • olej rycynowy
Leki pęczniejące (A 06 AC), które wskutek powiększania własnej objętości (pęcznienie) powodują rozciągnięcie ścian jelita pobudzając ruchy perystaltyczne. Stosując preparaty z tej grupy leków należy zwrócić szczególną uwagę na wypicie odpowiedniej ilości wody w celu zapobieżenia sklejaniu się treści jelitowej i związanym z tym niebezpieczeństwem wystąpienia niedrożności jelit.

Do tej grupy należą naturalne lub półsyntetyczne pęczniejące i nie ulegające strawieniu polisacharydy np.:

  • uzyskane z nasienia lnu, nasienia indyjskiej babki jajowatej, nasion babki zwyczajnej i lancetowatej,
  • otręby pszenne,
  • metyloceluloza.
Leki osmotyczne (A 06 AD), które wskutek przyciągania znacznej ilości wody (działanie osmotyczne) powodują rozciągnięcie ścian jelita pobudzając ruchy perystaltyczne.

Są to sole i inne związki trudno wchłaniane z przewodu pokarmowego, np:

  • laktytol (np. Lactitol)
  • laktuloza (np. Lactulose-MIP, Duphalac)
  • makrogol (np. Forlax, Prolaxatant)
  • magnez (np. Magnesium Sulfuricum, Magnezu Siarczan Siedmiowodny)
  • fosforany (Phosphor , Phospho-Laxative)
Wlewki (A 06 AG)
  • glicerol
  • fosforany (np. Enema)
  • sorbitol (np. Rektiolax)
Inne leki przeczyszczające (A 06 AX)
  • glicerol

[1], [2], [3], [4]

Osoby, które są uzależnione od leków przeczyszczających muszą powoli je odstawiać. Może w tym pomóc lekarz. U większości osób zaprzestanie stosowania leków przeczyszczających przywraca naturalną zdolność jelit do kurczenia się.

Pamiętaj, że:

  • zaparcie dotyka prawie każdą osobę przynajmniej raz lub kilka razy w życiu,
  • wiele osób myśli, że ma zaparcie nawet wówczas gdy wypróżnia się regularnie,
  • najczęstszymi przyczynami zaparć jest dieta uboga w błonnik i brak ćwiczeń fizycznych,
  • do innych przyczyn zaparć zaliczamy: przyjmowanie leków, zespół jelita nadwrażliwego, nadużywanie środków przeczyszczających i występowanie niektórych chorób,
  • w większości przypadków, postępując zgodnie z poniższymi wskazówkami, możesz złagodzić objawy zaparć i zapobiec ich nawrotowi:
    • jedz dobrze zbilansowaną i bogatą w błonnik dietę np. fasolę, otręby, pełne ziarna, świeże owoce i warzywa,
    • pij dużo płynów,
    • ćwicz regularnie,
    • zarezerwuj sobie czas po śniadaniu lub po obiedzie na wizytę w toalecie,
    • nie ignoruj potrzeby wypróżnienia,
    • zrozum, że normalne funkcjonowanie jelit podlega zmianom,
    • jeżeli wystąpi u ciebie znacząca lub długo trwająca zmiana w funkcjonowaniu jelit skonsultuj to z lekarzem.
  • Większość osób z objawami łagodnego zaparcia nie potrzebuje środków przeczyszczających, chociaż lekarz może zalecić osobom cierpiącym na przewlekłe zaparcia przyjmowanie przez pewien czas leków na przeczyszczenie.
Źródła:
[1] Farmakologia i Toksykologia Mutschler 2001
[2] Toksykologia pod red. W.Seńczuka 2002
[3] Leki współczesnej terapii wydanie XVIII - Jan K.Podlewski, Alicja Chwalibogowska-Podlewska
[4] Indeks kodów ATC
http://www.whocc.no/at
[5] Constipation ,National Digestive Diseases Information Clearinghouse
http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/constipation/index.htm
 

Powered by JamnikCMS
© 2010 Centrum Informacji o Leku. Podpisujemy się pod zasadami HONcode.