Vancomycin-MIP

Grupa farmakoterapeutyczna: leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego - antybiotyki glikopeptydowe. ATC : J01XA01

Wankomycyną jest antybiotykiem o działaniu bakteriobójczym, wyizolowanym z Amycolatopsis orientalis (dawniej Nocardia orientalis). Pod względem chemicznym jest to glikopeptyd, w którym połączone są ze sobą 2 chlorowane tyrozyny, 3 podstawione N-fenyloglicyny, glukoza, jeden aminocukier (wankozamina), N-metyloleucyna i amid kwasu asparaginowego. Wankomycyną działa bakteriobójczo na drobnoustroje w fazie rozmnażania, hamując biosyntezę ich ścian komórkowych.
Ponadto wankomycyną zmniejsza przepuszczalność ściany komórkowej bakterii oraz syntezę kwasu rybonukleinowego. Bakterie oporne na wankomycynę nie są zwykle oporne na inne antybiotyki - nie występuje oporność krzyżowa. W przypadku niektórych bakterii, np. enterokoków, może jednak występować częściowa oporność krzyżowa na działanie antybiotyku glikopeptydowego o nazwie teikoplanina.
Wankomycyna ma wąskie spektrum działania. Wrażliwe na ten lek są przede wszystkim Gram-dodatnie bakterie tlenowe i beztlenowe, z wyjątkiem Bacteroides.
Rzadko wykształca się po terapii oporność wtórna.
Spektrum działania przeciwbakteryjnego
Wankomycyna działa in vitro na następujące drobnoustroje:
tlenowe i beztlenowe bakterie Gram-dodatnie, jak np. Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, paciorkowce alfa- i beta-hemolizujące, paciorkowce z grupy D, Corynebacterium, Clostridium, a zwłaszcza C. difficile.
Stale lub przeważnie oporne są prawie wszystkie bakterie Gram-ujemne (np. Enterobacteriaceae), Mycobacterium, Bacteroides i grzyby.
W niektórych krajach występuje narastanie oporności niektórych bakterii, przede wszystkim Enterococcus faecium.

Oznaczanie wrażliwości
W przypadku zastosowania metody seryjnego rozcieńczania obowiązują następujące wytyczne:
(Norma DIN Ref.: dodatek 1 do DIN 58940 część 4, czerwiec 1989)
MIC ≤ 4 mg/l - bakterie wrażliwe
MIC 4-16 mg/l - bakterie średnio wrażliwe
MIC ≥ 16 mg/l - bakterie oporne

(Ref.: NCCLS, Doc. M7 - A3, Tab. 2, Vol. 13, No. 25, grudzień 1993)
Drobnoustroje Gram-dodatnie, z wyjątkiem Streptococcus pneumoniae
MIC ≤ 4 mg/l - bakterie wrażliwe
MIC 8-16 mg/l - bakterie średnio wrażliwe
MIC ≥ 16 mg/l - bakterie oporne

Synergizm
Wankomycyna z aminoglikozydami ma działanie synergiczne na wiele szczepów Staphylococcus aureus, nieenterokokowych paciorkowców grupy D, enterokoków i paciorkowców zieleniących. Wankomycyna działa synergicznie z cefalosporynami na niektóre oporne na oksacylinę szczepy Staphylococcus epidermidis, a z ryfampicyną działa synergicznie na Staphyloccocus epidermidis i częściowo synergicznie na niektóre szczepy Staphylococcus auereus. Ponieważ wankomycyna w obu przypadkach może działać także antagonistycznie, wskazane jest wcześniejsze wykonanie testu na synergizm.

W badaniu, które przeprowadzili Boeckh, Lode i inni, średnie stężenie w osoczu pod koniec trwającej 60 minut dożylnej infuzji 500 mg wankomycyny wynosiło ok. 32 mg/l, 13 mg/l po upływie 1 godziny i ok. 5,7 mg/l po upływie ok. 4 godzin.
Pod koniec trwającej 60 minut infuzji dożylnej 1 g średnie stężenie wankomycyny w osoczu wynosiło ok. 63 mg/l, po 2 godzinach ok. 23 mg/l, a po 11 godzinach ok. 8 mg/l.
Jak wykazały badania przeprowadzone u pacjentów z wrodzonym brakiem nerki, eliminacja leku w procesach metabolicznych jest prawdopodobnie bardzo niewielka. U ludzi nie zidentyfikowano dotychczas metabolitów wankomycyny. Podczas podawania wankomycyny dootrzewnowo podczas dializy otrzewnowej, stwierdzono, że w ciągu 6 godzin ok. 60% substancji przenikało do układu krążenia. Po. dootrzewnowym podaniu 30 mg/kg mc. stężenie wankomycyny w osoczu wynosiło ok. 10 mg/l.
Po powtórnym doustnym podaniu wankomycyny pacjentom z rzekomobłoniastym zapaleniem jelita cienkiego i okrężnicy może niekiedy wystąpić mierzalne stężenie tego antybiotyku w osoczu.

Wchłanianie
Wankomycyna podana doustnie praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego ze względu na dużą polaryzację jej cząsteczki. Po podaniu doustnym wankomycyna występuje w czynnej postaci w kale i dlatego może być stosowana w leczeniu rzekomobłoniastego i gronkowcowego zapalenia jelita grubego.

Dystrybucja
Wankomycyna w 55% jest wiązana z białkami osocza.
Po podaniu dożylnym wankomycyna dociera prawie do wszystkich tkanek. W płynie opłucnowym, płynie osierdziowym, płynie puchlinowym z jamy otrzewnej i mazi stawowej oraz w mięśniu sercowym i w zastawkach sercowych osiągane są podobne stężenia jak w osoczu krwi. Stężenia wankomycyny w kościach (gąbczastych i zbitych) wykazują duże zróżnicowanie. Przyjmuje się, że stężenie w stanie stacjonarnym mieści się w przedziale 0,43 do 0,9 l/kg. Jeśli nie występuje zapalenie opony mózgowych, wankomycyna przenika przez barierę krew-mózg jedynie w niewielkim zakresie.

Metabolizm
Wankomycyna jest metabolizowana w niewielkim stopniu. Po podaniu pozajelitowym jest prawie całkowicie wydalona przez nerki w wyniku przesączania kłębuszkowego, w postaci mikrobiologicznie czynnej (ok. 75-90% w ciągu 24 godzin). Wydalanie z żółcią jest nieznaczne (mniej niż 5% dawki).

Wydalanie
U pacjentów z prawidłową czynnością nerek okres półtrwania w osoczu zależy od czynników indywidualnych i wynosi ok. 4-11 godzin, najczęściej jednak 4-6 godzin, a u dzieci 2,2 do 3 godzin. W przypadku niewydolności nerek okres półtrwania wankomycyny może się znacznie zwiększyć (nawet do 7,5 dni); z powodu ototoksycznego działania wankomycyny zaleca kontrolę stężenia leku w osoczu.
Wskaźnik eliminacji wankomycyny z osocza wykazuje korelację z wskaźnikiem przesączania kłębuszkowego.
Całkowita eliminacja systemowa i nerkowa może u starszych pacjentów ulec zmniejszeniu.

Mutagenność i kancerogenność
Przeprowadzono jedynie ograniczone badanie mutagennego działania wankomycyny. Dotychczasowe testy dały wyniki negatywne.
Długoterminowe badania na zwierzętach nie wykazały wpływu wankomycyny na tworzenie się guzów.

Toksyczny wpływ na reprodukcję
W ramach badania teratogenności podawano szczurom dawkę do 200 mg/kg masy ciała, a królikom dawkę do 120 mg/kg masy ciała. Nie stwierdzono żadnych działań teratogennych.

Nie przeprowadzono badań nad zastosowaniem leku w okresie około- i poporodowym oraz nad jego wpływem na płodność.