Paracetamol - co nowego?

Submitted by admin on Fri, 12/27/2019 - 10:04

Paracetamol – co nowego?

Paracetamol. Sięgamy po niego w aptece codziennie po kilka, kilkanaście a nawet kilkadziesiąt razy. Polecamy go różnym pacjentom jako sprawdzony i bezpieczny lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. Czy może nas - farmaceutów, jeszcze czymś zaskoczyć? Czy wiemy o nim wszystko? Czy śledzimy na bieżąco nowe doniesienia o jego skuteczności i bezpieczeństwie? A może ograniczamy się raczej do stwierdzenia.”Paracetamol – tak polecam”.

Do Centrum Informacji o Leku (http://leki-informacje.pl) często wpływają pytania dotyczące leczenia bólu, gorączki, przeziębienia etc. Dużo jest pytań o leki złożone stosowane w przeziębieniu i o interakcje z innymi lekami. W wielu przypadkach odpowiadamy, że leki złożone mogą wchodzić w istotne z punktu widzenia klinicznego interakcje z innymi produktami leczniczymi. Często informujemy też, że lekiem z wyboru w takich przypadkach może być właśnie paracetamol.

W poniższym artykule chcieliśmy przypomnieć kilka ważnych faktów dotyczących działania i stosowania paracetamolu oraz zastanowić się nad tym, dlaczego lek ten jest tak chętnie stosowany, i co zapewnia mu należną pozycję w panteonie produktów stosowanych w lecznictwie ambulatoryjnym i szpitalnym.

Na całym świecie wzrasta zapotrzebowanie pacjentów na skuteczne i łatwo dostępne produkty lecznicze. Coraz więcej leków jest używanych w procesie samoleczenia, w tym jedną z największych grup stanowią leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Wielu pacjentów samodzielnie wybiera lek przeciwbólowy, ale nie każdy z nich wie jak bezpiecznie ten lek stosować. Leki przeciwbólowe stosowane niewłaściwie wystawiają pacjenta na ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Np. niesteroidowe leki przeciwzapalne, nawet w dawkach terapeutycznych, mogą wywoływać wiele znaczących klinicznie interakcji z innymi lekami i działań niepożądanych, których paracetamol nie daje. Są to m.in. interakcje np. z lekami obniżającymi ciśnienie krwi, lekami nasercowymi i przeciwcukrzycowymi lub działanie drażniące na przewód pokarmowy. Dlatego też uważa się, że mimo potencjalnego działania hepatotoksycznego, które może pojawić się przy przedawkowaniu paracetamolu, pozostaje on najbardziej bezpiecznym lekiem przeciwbólowym dostępnym bez recepty (1).

Często paracetamol polecany jest osobom starszym, pacjentom z chorobą wrzodową, z nadciśnieniem tętniczym, cierpiącym na nadkwaśność i zgagę, chorym na cukrzycę i astmę. Chętnie stosowany jest także przez lekarzy u noworodków i małych dzieci oraz u kobiet w ciąży i karmiących.

Należy pamiętać, że paracetamol stosowany w dawkach terapeutycznych jest lekiem bezpiecznym i dobrze tolerowanym. Zalecane dawkowanie u dzieci powyżej 12 r.ż. i osób dorosłych to 1-2 tabletki 500 mg 3-4 razy na dobę (maksymalnie 8 tabletek czyli maksymalnie 4 g w ciągu doby), podawane w odstępach 4-godzinnych(2). Niebezpieczeństwo może stanowić przedawkowanie leku. Dawka uważana za śmiertelną to 15g (3).

Ciąża i karmienie piersią

Paracetamol jest ogólnie zalecany jako lek przeciwbólowy z wyboru u kobiet w ciąży. Jednakże zbyt częste stosowanie paracetamolu (codziennie lub kilka razy w tygodniu) w końcowym etapie ciąży może być związane ze zwiększonym ryzykiem przewlekłego świszczącego oddechu u noworodka (4). Autorzy tej publikacji podkreślają jednak, że przy niezbyt częstym stosowaniu paracetamolu lek ten pozostaje lekiem z wyboru i bezpiecznym dla kobiet w ciąży (4,6).
W dotychczasowych doniesieniach naukowych nie odnotowano działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią, których matki stosowały paracetamol(4), ponieważ ilości paracetamolu u kobiet karmiących jaka przenika do mleka matki jest znacznie mniejsza niż dawki zazwyczaj stosowane u niemowląt (6). Amerykańska Akademia Pediatryczna w swoich zaleceniach podaje, że paracetamol można stosować u kobiet karmiących(5).

Stosowanie u dzieci

Ostatnie doniesienia naukowe wskazują, że najlepszym wyborem w leczeniu gorączki u dzieci jest zastosowanie paracetamolu. W niektórych przypadkach kiedy gorączka jest bardzo wysoka zaleca się także stosowanie paracetamolu na przemian z ibuprofenem. Jednakże ostatnio przeprowadzone badania na grupie 156 dzieci od 6-go m-ca życia do 6 r.ż. oceniające korzyści ze stosowania samego paracetamolu, samego ibuprofenu i kombinacji paracetamol + ibuprofen wykazały, że najbardziej bezpieczne i skuteczne jest stosowanie samego paracetamolu w celu trwałego obniżenia gorączki. Stosowanie natomiast samego ibuprofenu lub kombinacji paracetamol+ibuprofen obniża gorączkę w początkowych kilku minutach szybciej, ale naraża małego pacjenta na wystąpienie poważnych działań niepożądanych (7). Schematy dawkowania paracetamolu u niemowląt i małych dzieci różnią się nieco między sobą w zależności od kraju i źródeł, z których czerpiemy wiedzę. W Polsce zalecanym schematem dawkowania jest : u dzieci powyżej 3 m.ż przeciwgorączkowo 10-15 mg /kg/ dawkę, w razie konieczności dawkę można powtórzyć, nie przekraczać 4 dawek/24 h (8).

Mimo swojej długiej obecności na rynku paracetamol jest lekiem, o którym nadal pisze się dużo, głównie w aspekcie bezpieczeństwa stosowania. Niniejszy artykuł zawiera jedynie wybrane aspekty działania leku i nie wyczerpuje w żaden sposób kompleksowej informacji o paracetamolu.

Ważne informacje do zapamiętania (9)

  • Właściwości przeciwbólowe i przeciwgorączkowe paracetamolu są porównywalne z aspiryną
  • Nie ma zbyt wielu grup osób, które nie mogłyby przyjmować paracetamolu
  • Interakcje, które mogą wystąpić z innymi lekami nie stanowią problemu klinicznego
  • Stosowanie paracetamolu w zalecanych dawkach nie powoduje znaczących działań niepożądanych
  • Paracetamol może być stosowany także u niemowląt, małych dzieci i osób starszych
  • Paracetamol może być stosowany przez osoby, które nie mogą przyjmować aspiryny
  • Jest dobrze tolerowany przez pacjentów cierpiących na chorobę wrzodową i astmę

mgr farm. Paweł Kozaczuk
Centrum Informacji o Leku

http://leki-informacje.pl

Źródła:
1. C.J. Nikles, M.Yelland, C. Del Marc, and D. Wilkinson “Selecting Nonprescription Analgesics” – American Journal of Therapeutics; 12(1); 67-79 (2005)
2. Ulotka leku Apap
3. Toksykologia pod red. W.Seńczuka 2002
4. Martindale 2007 The Complete Drug Reference
5. American Academy of Pediatrics “The transfer of drugs and other chemicals into human milk” Pediatrics 2001; 108:776-89
6. BazaDrug and Lactation Database
7. Prescrire “Traitement de la fievre chez l’enfant” Paryż, maj 2009
8. Teresa Demitrescu “Leki w praktyce pediatrycznej” HelpMed Kraków 2007
9. Paracetamol Information Center 2009
Artykuł opublikowany w miesięczniku "Farmacja i ja". Listopad 2009